Kip en ei: 160 spreekwoorden op een rij

Kip en ei: 160 spreekwoorden op een rij

Er zijn heel veel spreekwoorden en gezegden waarin het woord ‘kip’ of ‘ei’ wordt gebruikt. En ook ‘haan’, ‘hoen’ en ‘kuiken’ komen vaak voorbij. Wij ontdekten er 160. Wedden dat je ze niet allemaal kent?

Klik op een spreekwoord om de betekenis te zien. Mis je spreekwoorden of gezegdes? Laat dat dan vooral weten in de reacties. Ken je de herkomst van een spreekwoord en staat deze er niet bij? Ook dan horen we het graag!

#1 Dat is het hele eiereneten
#2 Dat zal hem geen windeieren gelegd hebben
#3 Op eieren lopen
#4 Eieren voor je geld kiezen
#5 De kip met de gouden eieren slachten
#6 Rondrennen als een kip zonder kop
#7 Van een kale kip kun je niet plukken
#8 Er als de kippen bij zijn
#9 Er was geen kip
#10 Met de kippen op stok gaan
#11 Men kan geen omelet maken zonder eieren te breken
#12 Wel gekakel, maar geen eieren
#13 Dat is een eitje
#14 Dat is de hen die de eieren legt
#15 Iedere kraai denkt dat zijn eieren de witste zijn
#16 Men moet niet al zijn eieren onder één kip leggen
#17 Langzaam aan komt de hen wel op de eieren
#18 Hij heeft het van eieren gemaakt
#19 Je maakt het helemaal van eieren
#20 Hij heeft zijn eieren verloren
#21 Een kip zonder eieren
#22 Men moet geen paaseieren op goede vrijdag eten
#23 Van die boer geen eieren
#24 Die graag eieren eet, kan nog geen eieren leggen
#25 Een kale kip kan nog leggen
#26 Geen kip meer kunnen zeggen
#27 Het ei wil wijzer zijn dan de kip
#28 Kip ik heb je
#29 Lopen als een kip die haar ei niet kwijt kan
#30 Kakelen als een kip zonder kop
#31 Als een kip eieren legt, staat ze
#32 Op een zieke kip pikken ze allemaal
#33 Wil je je geld verstuiven, houd dan kippen, konijnen of duiven
#34 Zelfs de beste kip legt weleens een ei in de brandnetels
#35 Daar kraait geen haan naar
#36 De gebraden haan uithangen
#37 De rode haan laten kraaien
#38 Een knorhaan pikken
#39 Haantje de voorste zijn
#40 Zijn haan moet altijd koning kraaien
#41 Zo rood worden als een kalkoense haan
#42 De haan heeft de hennen getreden
#43 Kraait de haan bij avond of bij nacht, dan wordt er ander weer verwacht
#44 Een eitje met iemand te pellen hebben
#45 Dat zijn twaalf eieren en dertien kuikens
#46 Dat is een zachtgekookt eitje
#47 Hij komt met zijn eieren na pasen
#48 Twee hanen in één hok geeft veel gekakel en weinig eieren
#49 Hij brengt zijn eieren goed naar de markt
#50 Woorden dat is niets, de eenden leggen de eieren
#51 Als je wilt dat je kippen eieren leggen, dan moet je ook het kakelen verdragen
#52 Wie kakelen wil, moet ook eieren leggen
#53 Beter een half ei dan een lege dop
#54 Voor een appel en een ei
#55 Dat is koek en ei
#56 Hij slaat ernaar, als een blinde naar een ei
#57 Hij is uit een ander ei gebroed
#58 Hij is pas uit het ei gekropen
#59 Ergens ei of kuiken van willen hebben
#60 Hij heeft altijd een ei of het kuiken
#61 Hij heeft het ei met de kip gekregen
#62 Het ei is gelegd
#63 Mijn ei is uit
#64 Je ei niet kwijt kunnen
#65 Hij heeft een ei op
#66 Het ei van Columbus
#67 Men moet om een ei geen struif bederven
#68 Met een ei zitten
#69 Bij haar kan men een ei in haar gat koken / voor haar gat braden
#70 Iemand het ei uit zijn gat vragen
#71 Een ei uit iemands gat kijken
#72 Dat is een onzeker ei
#73 Wat zou jij grote eieren leggen, als je een ganzenkont had
#74 Dat is een vuil ei voor een zieke boer
#75 De eieren verloren leggen
#76 Wie veel eieren heeft, die maakt veel doppen
#77 Een zwarte kip legt ook eieren
#78 Zijn ei er ook bij slaan
#79 Hij is zo zalig als een ei
#80 Als dat ei breekt zal het stinken
#81 Zij lijken op elkaar als het ene ei op het andere
#82 Het is daar zo vol als een ei
#83 Het zullen kinderen of vuile eieren worden
#84 Eieren of jong
#85 Inzitten over ongelegde eieren
#86 Een ei is een ei
#87 Een kus zonder baard is een ei zonder zout
#88 Hij komt met zout als het ei op is
#89 Tel de kuikens niet voor zij uit het ei gekropen zijn
#90 Kwaad ei, kwaad kuiken
#91 Hij legt ’t ei in andermans nest, net als de koekoek
#92 Niet alles kunnen hebben in een ei
#93 Een bij in de mei is zo goed als een ei
#94 Een goed ei zetten
#95 Hij blijft op zijn eieren zitten
#96 Ongelegde eieren zijn onzekere kuikens
#97 Ongelegde eieren zijn moeilijk te tellen
#98 Nog een eitje in de ketel hebben
#99 Teveel eieren onder iemand leggen
#100 Toch wel eieren kunnen eten, ook al heb je geen kippen
#101 De stoutste wezels zuipen de beste eieren
#102 Nooit vindt de hen een schoner ei dan dat het welk zij zelve lei
#103 De eieren laten schrikken
#104 Sla de eieren in de pan, dan komen er ook geen kwade kuikens van
#105 Uit gebraden eieren komen zelden kuikens
#106 In een ei leven
#107 Niet uit een ei komen
#108 Eén ei is geen ei, twee ei is een half ei en drie ei is een paasei
#109 In mei leggen alle vogels een ei
#110 Hij is de baas in het kippenhok als de haan er niet is
#111 Hij kwam juist op het kippen
#112 Als een trotse haan lopen
#113 Hij is een vreemde haan op het erf
#114 Als de vos de passie preekt, boer let op je kippen
#115 Een goede haan is niet vet
#116 Hij slaat eronder als Malle Jan onder de kippen
#117 Hij is te dom om een kuiken te pluimen
#118 Met de hennen op het rek en met de haan er weer af
#119 Hij heeft het zo druk als een kip met Pasen
#120 Je kiplekker voelen
#121 De haan is de baas als de hen niet thuis is
#122 Ergens kippenvel van krijgen
#123 Kippen zorgen dat de hanen kraaien
#124 Met hem is het goed kippen stelen
#125 Dat is kippetjespraat, hanen lachen erom
#126 Achteraf kakelen de kippen
#127 Wanneer een boer kip eet, is óf de boer óf de kip ziek
#128 Zij greep het ei van de kip, en liet het ei van de gans liggen.
#129 Kijken als een kip naar onweer
#130 De kip haar veren scheren
#131 De kip verloten
#132 De aangepikte kip zijn
#133 Een blinde kip vindt ook wel een graankorrel
#134 Dat is niet meer dan kippenvoer
#135 Waar een kip scharrelt, moet zij ook pikken
#136 Daar zitten de kippen met hun gat naar de winkel
#137 De kip gaat de staart uit
#138 Een goede kip legt ’s morgens
#139 Je zou er de kippen van naar bed doen en zelf op de hoord gaan zitten
#140 Je moet een kip niet in de staart plukken, dan is het mooie eraf
#141 Weten waar de kip haar nest heeft
#142 Door kippen en kinderen ontstaan de moeilijkheden
#143 Met jonge kippen en oude koeien, zal het kapitaal wel groeien
#144 Alle kuikens worden geen kippen
#145 We zullen maar beginnen, zei de vos tegen de kippen, en hij had de haan al naar binnen
#146 Als de vos oud wordt, dansen de kippen op zijn rug
#147 Blijven zolang de kip broedt
#148 Het kippengat is dichtgevroren
#149 Hij is zo fijn als gemalen kippenstront
#150 Een kippenkooi open laten staan
#151 “De wereld is een kippenhok”, zei Jan Hen. “De bovenste beschijten de onderste”
#152 De knuppel in het hoenderhok gooien
#153 Zo fris als een hoentje zijn
#154 Het is in het huis een groot verdriet, als het hennetje kraait en het haantje niet
#155 Slapende vossen vangen geen hennen
#156 De haan kraait het hardst op zijn eigen mesthoop
#157 Magere hanen kraaien het hardst
#158 Kakelen is geen kunst, maar eieren leggen wel
#159 Het is heel wat eten aan dat ei
#160 Er is geen kip zo kaal of er zit nog een veer aan

#1 Dat is het hele eiereneten

Betekenis:
Dat is het hele eiereneten (of dat is het hele eiereten) betekent ‘zo gemakkelijk is het nou’, ‘dat is nou alles’.

Herkomst:
Volgens het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale is deze uitdrukking voortgekomen uit een andere zegswijze, namelijk ‘dat is het eiereneten niet’. Dit betekende ‘dat is niet de zaak waar het op aankomt’, ‘daar gaat het niet echt om’. Waarschijnlijk gaat ‘dat is het hele eiereneten’ terug op het gebruik om veel eieren te eten met Pasen. Er werden zelfs wedstrijden in gehouden, waarbij records zijn gemeld van vijftig verorberde eieren.

#2 Dat zal hem geen windeieren gelegd hebben

Betekenis:
Als iets iemand waarschijnlijk veel voordeel zal opleveren, kun je zeggen dat ‘het hem geen windeieren zal leggen’. En als iemand ergens rijk mee is geworden, kun je zeggen dat ‘het hem geen windeieren heeft gelegd’.

Herkomst:
Als een vogel te weinig calcium binnenkrijgt, legt ze eieren zonder kalkschaal. Zo’n ei wordt een windei genoemd. Omdat zulke eieren voor de verkoop waardeloos zijn, kreeg windei de overdrachtelijke betekenis ‘iets waardeloos, iets onnuttigs’. Met de uitdrukking ‘iemand geen windeieren leggen’ wordt bedoeld dat iets juist wél voordeel oplevert, dat je ergens de vruchten van plukt.

#3 Op eieren lopen

Betekenis:
De uitdrukking ‘op eieren lopen’ bestaat in veel West-Europese talen en betekent altijd hetzelfde: zeer voorzichtig zijn.

  • marcher sur des oeufs
  • walking on eggs (sinds de jaren 1950 steeds vaker walking on eggshells)
  • auf (rohe) eiern laufen

Eigenlijk zijn struisvogeleieren de enige eieren die het gewicht van een mens goed kunnen houden. Zij kunnen namelijk een gewicht dragen van 115 kilogram. Dat neemt niet weg dat er op Youtube lustig geëxperimenteerd wordt om te zien of je tóch niet per ongeluk op kippeneieren kunt lopen; door het team van TV-programma Galileo bijvoorbeeld.

#4 Eieren voor je geld kiezen

Betekenis:
‘Eieren voor je geld kiezen’ betekent met minder genoegen nemen dan waar je eigenlijk op uit was, omdat dat laatste onbereikbaar bleek’. Zo weet je dat je in elk geval íéts krijgt.

Herkomst:
De uitdrukking ‘eieren voor je geld kiezen’ is ontstaan omdat eieren van oudsher als dingen van weinig waarde werden gezien. Als datgene wat je écht wilde hebben (geld) niet beschikbaar was, dan nam je als betaling maar genoegen met iets wat in elk geval wél ruimschoots voorhanden was (eieren). Je koos dus eieren in plaats van geld. In Friesland was er in de zestiende eeuw zo’n groot gebrek aan geld dat men eieren als betaalmiddel gebruikte. De waarde van 1 stuiver correspondeerde met maar liefst 32 eieren.

#5 De kip met de gouden eieren slachten

Betekenis:
Iets wat goed loopt of rendeert gelijk verkopen of opmaken, uit pure hebzucht. Over het algemeen is dat redelijk kortzichtig en krijgt iemand er later spijt van. Oftewel: hebzucht loont niet.

Herkomst:
Dit spreekwoord komt voort uit een verhaal van de Griekse dichter Aisopos (620-560 vóór Christus). In het oorspronkelijke verhaal ging het over een gans, maar dat is later verbasterd tot een kip:

Op een mooie dag wandelt een hele arme boer over zijn land en ziet iets moois glinsteren. Er blijkt een prachtig ei in het nest van zijn lievelingskip te liggen. Hij neemt het ei mee naar huis om het eens heel goed te bestuderen. Het ei blijkt van zuiver goud!

De boer kan zijn ogen niet geloven. Zijn verbazing is nog veel groter wanneer hij de volgende dag weer naar het nest loopt en ziet dat er weer zo’n mooi gouden eitje ligt. Iedere dag als hij wakker wordt rent hij naar het nest en steeds weer vindt hij een gouden ei.

De boer vindt het steeds moeilijker om te wachten tot de volgende dag. Hij wil zo graag meer gouden eitjes. Hij besluit de kip te slachten om alle gouden eieren er in één keer uit te halen. Maar als hij de kip opensnijdt is er geen enkel gouden ei te zien. Hij heeft de kip die hem al die tijd de gouden eieren leverde geslacht en het leverde hem niets op.

#6 Rondrennen als een kip zonder kop

Betekenis:
Onbesuisd, paniekerig rondrennen, zonder te zien waar je heen gaat.

Oorsprong:
De oorsprong van dit spreekwoord is onbekend, maar dat kippen zonder kop kunnen rondrennen is een feit. Als hun kop is afgehakt kunnen kippen nog een volle minuut rondrennen en met hun vleugels slaan. Dit komt omdat het lichaam van een kip de hersenen alleen nodig heeft om een beweging in gang te zetten, te stoppen of te corrigeren. Het circuit van zenuwen tussen de zintuigcellen en de spieren in het lichaam ‘weet’ dus zonder tussenkomst van de hersenen hoe het moet bewegen. Daardoor kan de kip zonder hersenen blijven bewegen zolang het lichaam genoeg zuurstof en energie heeft.

#7 Van een kale kip kun je niet plukken

Betekenis:
Er valt niets te halen bij iemand die niets heeft.

#8 Er als de kippen bij zijn

Betekenis:
Er razendsnel bij zijn. Vaak in een kippendraf of met een kippenren.

#9 Er was geen kip

Betekenis:
Er was (bijna) niemand.

#10 Met de kippen op stok gaan

Betekenis:
Vroeg naar bed gaan.

Oorsprong:
Dit spreekwoord dat stamt uit de tijd van voor de elektriciteit. Werd het donker, dan kon je in feite niets meer doen en ging je slapen – net als kippen die met het invallen van het donker op stok gingen om te slapen.

#11 Men kan geen omelet maken zonder eieren te breken

Betekenis:
Het kost moeite om te bereiken wat je wilt en soms lijd je verliezen op de weg ernaartoe.

#12 Wel gekakel, maar geen eieren

Betekenis:
Veel lawaai om niets.

#13 Dat is een eitje

Betekenis:
Dat is makkelijk. Hier wordt ook wel eens ‘dat is appeltje-eitje’ voor gebruikt.

#14 Dat is de hen die de eieren legt

Betekenis:
Dat is degene die het geld verdient.

#15 Iedere kraai denkt dat zijn eieren de witste zijn

Betekenis:
Een hoge eigendunk hebben.

#16 Men moet niet al zijn eieren onder één kip leggen

Betekenis:
Je moet je risico spreiden.

#17 Langzaam aan komt de hen wel op de eieren

Betekenis:
Als je geduld hebt, komt alles goed.

#18 Hij heeft het van eieren gemaakt

Betekenis:
Hij heeft slecht werk geleverd (als je iets van eieren maakt, is het fragiel).

#19 Je maakt het helemaal van eieren

Betekenis:
Je bederft het helemaal.

#20 Hij heeft zijn eieren verloren

Betekenis:
Hij heeft verlies geleden.

#21 Een kip zonder eieren

Betekenis:
Bargoens voor politieman.

#22 Men moet geen paaseieren op goede vrijdag eten

Betekenis:
Alles op zijn tijd. Vier niet te vroeg feest (Pasen komt na Goede vrijdag).

#23 Van die boer geen eieren

Betekenis:
Die oplossing is niet de juiste/ dat is niet de oplossing die we zoeken.

#24 Die graag eieren eet, kan nog geen eieren leggen

Betekenis:
Dat je iets graag doet, wil nog niet zeggen dat je er ook goed in bent.

#25 Een kale kip kan nog leggen

Betekenis:
Iemand die niets heeft, kan nog wel (voor je) werken.

#26 Geen kip meer kunnen zeggen

Betekenis:
Volomen verzadigd. Zoveel gegeten hebben, dat er geen hap meer bij kan.

#27 Het ei wil wijzer zijn dan de kip

Betekenis:
Kinderen die zich wijzer voordoen dan hun ouders.

#28 Kip, ik heb je!

Betekenis:
Dat is gelukt of  Ik heb je te pakken.

#29 Lopen als een kip die haar ei niet kwijt kan

Betekenis:
Onrustig heen en weer drentelen.

#30 Kakelen als een kip zonder kop

Betekenis:
Dom redeneren.

#31 Als een kip eieren legt, staat ze

Betekenis:
Zolang een kip eieren legt is ze niet ziek.

#32 Op een zieke kip pikken ze allemaal

Betekenis:
Het is nogal makkelijk om de zwakste in de groep te pesten; de zwakste eruit te pikken.

Herkomst:
Kippen zijn sociale dieren met een eigen  hiërarchie: de pikorde. Deze sociale rangorde bepaalt welke kip voorrang heeft bij het eten en bij het kiezen van de slaapplaats op stok. De kip (of haan) bovenaan de rangorde mag pikken op alle ondergeschikte dieren. De tweede in rij niet op de hoogste, maar wel op alle ondergeschikte dieren, etcetera. Nieuwelingen zullen het de eerste tijd moeten ontgelden alvorens ze een vast plaatsje in de pikorde toegewezen krijgen. Alle andere kippen kunnen tot die tijd op haar inpikken. 

#33 Wil je je geld verstuiven, houd dan kippen, konijnen of duiven

Betekenis:
Vaak gezegd in de context dat vrouwen veel geld kosten om te onderhouden.

#34 Zelfs de beste kip legt weleens een ei in de brandnetels

Betekenis:
Iedereen maakt wel eens een foutje.

#35 Daar kraait geen haan naar

Betekenis:
Ook wel: daar zal geen haan naar kraaien. Het betekent dat niemand er aandacht aan zal schenken/zich er druk om zal maken. Het kan niemand iets schelen.

#36 De gebraden haan uithangen

Betekenis:
Iedereen laten zien hoe rijk en belangrijk je wel niet bent. Zo iemand geeft veel geld uit en/of vertelt vaak over het belangrijke werk dat hij doet en de waardering die hij krijgt. Het is in de ogen van anderen vooral een aansteller en een opschepper.

Herkomst:
Er bestonden vroeger verschillende uitdrukkingen die op de gebraden haan uithangen lijken. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) noemt de haan maken/scheren/spelen, de dubbele haan maken en de brede haan spelen. Met al deze uitdrukkingen werd bedoeld: ‘zich zo trots, verwaand en overmoedig aanstellen als een parmantig rondstappende haan’.

Hoe de variant de gebraden haan uithangen is ontstaan, is niet helemaal duidelijk. Volgens het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) is het waarschijnlijk een versterking van de oudere varianten die het WNT noemt. Uithangen betekent hier iets als ‘zich aanstellen als’, net als in bijvoorbeeld de grote schrijver uithangen en de diva uithangen. Hoe gebraden in de uitdrukking terecht is gekomen, is onbekend. Natuurlijk zijn daar wel theorieën over bedacht, maar geen daarvan is overtuigend. Vier van deze theorieën: 

  1. Na de korenoogst werd vroeger bij het naar huis gaan een haan meegevoerd op een hoge stang die met korenaren en bloemen versierd was. Om te vieren dat de oogst binnen was, braadde men de haan en at hem op.
  2. Er bestaat een oud sprookje waarin verteld wordt over een haan die gebraden wordt, maar toch blijft leven. Deze haan gedraagt zich zeer aanmatigend en overmoedig. (Het sprookje wordt naverteld in het tijdschrift Noord en Zuid, vanaf blz. 273.)
  3. Een gebraden haan serveren zou in eenvoudige burgerkringen gelden als verkwisting, als ‘boven je stand willen leven’.
  4. De gebraden haan uithangen verwijst naar het uithangbord van een herberg die ‘De gebraden haan’ heette. Er werd dus letterlijk een bord uitgehangen.

#37 De rode haan laten kraaien

Betekenis:
Iets in brand steken.

Oorsprong:
De Duitse woordkundige Friedrich Kluge zocht de oorsprong van de rode haan in de gewoonte van 16e eeuwse brandstichters: op de gebouwen waar zij het op gemunt hadden zetten zij met rode krijt een teken dat op een haan leek.

Twee andere verklaringen:

  1. Het is niet moeilijk om een (huis)brand als een rode haan voor te stellen, want het lichtst ontvlambare deel van het huis was vroeger het dak, omdat dat bijna altijd van riet of stro was en de haan van het erf zich er vaak op bevond. Een brandend huis in het holst van de nacht, een geliefde tijd voor brandstichters, verlicht ook de onmiddellijke hemel, als ware het de dageraad, precies de tijd waarop de meeste hanen kraaien.
  2. Er is een Germaanse mythologische voorspelling waarin een grote, alles verzwelgende brand de wereld verwoest. Deze brand heette in het Oudsaksisch de Múdspelli  en werd volgens de IJslandse overlevering aangekondigd door drie kraaiende hanen: een helderrode genaamd Fjalarr, een andere genaamd Gullinkambi (‘Guldenkam’) en een donkerrode zonder naam.

#38 Een knorhaan pikken

Betekenis:
Een dutje doen.

#39 Haantje de voorste zijn

Betekenis:
Altijd ergens als eerste bij willen zijn; altijd met de neus vooraan staan.

#40 Zijn haan moet altijd koning kraaien

Betekenis:
Hij wil altijd de baas spelen.

#41 Zo rood worden als een kalkoense haan

Betekenis:
(Bloed)rood worden van schaamte of kwaadheid; net zo rood als de kam en de lellen van een kalkoense haan.

Herkomst:
In de 17e eeuw was ’t kalkoensche haentjen de bijnaam van de bekende bulderenden predikant Triglandt. In Zuid-Nederland zei men: zoo rood gelijk een haan of rood als een kalkoen, als een gekamde (kwade) haan.

#42 De haan heeft de hennen getreden

Betekenis:
Hij heeft de boel bedrogen.

#43 Kraait de haan bij avond of bij nacht, dan wordt er ander weer verwacht

Betekenis:
Oude weerspreuk. Hanen kraaien normaal in de morgenstond. Doet hij dit ’s avonds of ‘nachts, dan zal het weer omslaan.

#44 Een eitje met iemand te pellen hebben

Betekenis:
Wie nog een eitje met iemand te pellen heeft, is kwaad op iemand en wil hem/haar op het matje roepen of met gelijke munt terugbetalen.

Herkomst:
Waarschijnlijk is de negatieve betekenis van ‘een eitje met iemand te pellen hebben’ ontstaan als sarcasme. We kennen ook wel ‘nog een appeltje met iemand te schillen hebben’ en ‘een nootje met iemand te kraken hebben’: deze uitdrukkingen betekenen eveneens ‘iemand iets te verwijten hebben’, ‘iemand eens flink de waarheid willen zeggen’. Letterlijk gaat het bij deze uitdrukkingen om ‘gezellig samen iets eten’. Dit moet echter sarcastisch worden opgevat in figuurlijke zin: er is dan juist géén sprake van een gezellig samenzijn, maar van verwijten en ruzie.

Er wordt ook weleens beweerd dat de zegswijze oorspronkelijk ‘een ui met iemand te schillen hebben was’. De tranen die bij het schillen van een ui vloeien, zouden dan worden ‘overgebracht’ op de tranen die tijdens een ruzie vloeien. Deze verklaring is echter onwaarschijnlijk.

#45 Dat zijn twaalf eieren en dertien kuikens

Betekenis:
Dat is een onverwachte meevaller.

#46 Dat is een zachtgekookt eitje

Betekenis:
Dat is een eenvoudige zaak. Of – bij een persoon – dat is een doetje, een watje.

#47 Hij komt met zijn eieren na pasen

Betekenis:
Hij is te laat; komt te laat met zijn inbreng. Het is mosterd na de maaltijd.

#48 Twee hanen in één hok geeft veel gekakel en weinig eieren

Betekenis:
Als er twee de baas zijn, wordt er veel gepraat en maar weinig gedaan; soms komt er zelfs ruzie van. Vergelijkbaar met ‘ twee kapiteins op één schip hebben.

#49 Hij brengt zijn eieren goed naar de markt

Betekenis:
Een goed huwelijk sluiten; met een welgestelde vrouw trouwen.

#50 Woorden dat is niets, de eenden leggen de eieren

Betekenis:
Met alleen praten kom je er niet, je moet werken voor je geld.

#51 Als je wilt dat je kippen eieren leggen, dan moet je ook het kakelen verdragen

Betekenis:
Alles heeft een keerzijde; een mindere kant. Die moet je op de koop toenemen als je ergens de vruchten van wilt plukken.

#52 Wie kakelen wil, moet ook eieren leggen

Betekenis:
Belofte maakt schuld.

#53 Beter een half ei dan een lege dop

Betekenis:
Beter iets dan niets.

#54 Voor een appel en een ei

Betekenis:
Niet duur, goedkoop. Voor een laag bedrag.

#55 Dat is koek en ei

Betekenis:
Alles is in orde. Als het ergens koek en ei is, dan is de sfeer heel goed: iedereen kan goed met elkaar overweg, er is totaal geen ruzie. Soms heeft deze uitdrukking de bijbetekenis: ‘er is eerst wél ruzie geweest’ of: ‘het gaat nú (ineens) goed, maar of het in de toekomst zo blijft, is nog maar de vraag’.

Herkomst:
Koek en ei worden allebei van oudsher gezien als twee aangename dingen: de meeste mensen vinden deze etenswaren lekker. Het zijn ook allebei heel bekende, ‘huiselijke’ etenswaren. Volgens F.A. Stoett werd er daarom met koek en ei in figuurlijke zin oorspronkelijk iets bedoeld als ‘twee aangename, gelijkwaardige zaken’. Deze betekenis werd op personen toegepast om aan te geven dat hun karakters overeenkomen of in elk geval goed bij elkaar passen.

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) legt de herkomst van koek en ei net iets anders uit. Volgens het WNT gaat het er vooral om dat eieren bij het bakken van koeken onmisbaar zijn. Zo konden koek en ei samen een uitdrukking gaan vormen: als twee begrippen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

#56 Hij slaat ernaar, als een blinde naar een ei

Betekenis:
Zo maar een slag slaan.

#57 Hij is uit een ander ei gebroed

Betekenis:
Hij is anders, hij wijkt af.

#58 Hij is pas uit het ei gekropen

Betekenis:
Hij is nog jong en onervaren.

#59 Ergens ei of kuiken van willen hebben

Betekenis:
De waarheid willen weten.

#60 Hij heeft altijd een ei of het kuiken

Betekenis:
Hij heeft altijd overal een antwoord op.

#61 Hij heeft het ei met de kip gekregen

Betekenis:
Trouwen met een vrouw die al een kind heeft.

#62 Het ei is gelegd

Betekenis:
Het is klaar, of: er is een besluit genomen.

#63 Mijn ei is uit

Betekenis:
Ik ben er klaar mee.

#64 Je ei niet kwijt kunnen

Betekenis:
Niet kunnen vertellen wat je dwars zit.

#65 Hij heeft een ei op

Betekenis:
Hij is verlegen.

#66 Het ei van Columbus vinden

Betekenis:
Een (vaak eenvoudige) oplossing vinden.

Herkomst:
Vroeger dachten de mensen dat de wereld plat was. Ze waren bang dat, wanneer ze te ver zouden varen met hun boot, ze van de wereld af zouden vallen. Ontdekkingsreiziger Christophorus Columbus kon zich dat niet voorstellen en voer gewoon verder met zijn boot. Zo ontdekte hij per toeval Amerika. De uitspraak is ontstaan toen Columbus terug was van een van zijn reizen en er een feestje voor hem werd gegeven. Een van die gasten zei dat als Columbus niet had bedacht dat de wereld rond was, er vast wel iemand anders was geweest die dat had bedacht. Die persoon zou dan Amerika hebben ontdekt. Columbus hoorde dit en vroeg of iemand een ei rechtop op tafel wilde zetten. Niemand kon dit. Columbus sloeg toen het ei heel hard op tafel zodat het op de platte kant bleef staan. Iedereen vond het achteraf maar een makkelijk trucje. Met dit ‘Ei van Columbus’ liet Columbus zien dat een oplossing heel eenvoudig is, als je maar weet hoe het moet. Hiermee wilde hij aangeven dat het makkelijk is om iets na te doen, wat een ander eerder heeft gedaan.

#67 Men moet om een ei geen struif bederven

Betekenis:
Geen groot risico nemen voor iets kleins. Ook ‘men moet om een ei geen pannenkoek bederven’ wordt wel eens gebruikt.

#68 Met een ei zitten

Betekenis:
Niet weten waar te beginnen.

#69 Bij haar kan men een ei in haar gat koken/voor haar gat braden

Betekenis:
Zij is erg bang.

#70 Iemand het ei uit zijn gat vragen

Betekenis:
Indiscrete vragen stellen.

#71 Een ei uit iemands gat kijken

Betekenis:
Erg nieuwsgierig zijn.

#72 Dat is een onzeker ei

Betekenis:
Iemand die van alles belooft, maar niets uitvoert. Je kunt niet van hem op aan.

#73 Wat zou jij grote eieren leggen, als je een ganzenkont had

Betekenis:
Wat zou jij veel uitgeven als je in goede doen was, verkwistend zijn.

#74 Dat is een vuil ei voor een zieke boer

Betekenis:
Een slechte beurt maken.

#75 De eieren verloren leggen

Betekenis:
Niet kunnen beslissen.

#76 Wie veel eieren heeft, die maakt veel doppen

Betekenis:
Wie veel geld heeft, kan ook veel uitgeven.

#77 Een zwarte kip legt ook eieren

Betekenis:
Dat iemand minder goed bekend staat, wil niet zeggen dat hij geen goede eigenschappen heeft.

#78 Zijn ei er ook bij slaan

Betekenis:
Zich ergens mee bemoeien.

#79 Hij is zo zalig als een ei

Betekenis:
Dronken zijn.

#80 Als dat ei breekt zal het stinken

Betekenis:
Bij het verbreken van die relatie/die vriendschap, zal er veel aan het licht komen. Dan komen er nare dingen naar boven.

#81 Zij lijken op elkaar als het ene ei op het andere

Betekenis:
Sterk op elkaar lijken.

#82 Het is daar zo vol als een ei

Betekenis:
Erg vol, daar kan niemand meer bij.

#83 Het zullen kinderen of vuile eieren worden

Betekenis:
Er zullen kinderen of miskramen van komen.

#84 Eieren of jong

Betekenis:
Kiezen of delen. Een ei of een kip. Beter gezegd: een eetbaar ei of een levend kuiken. Opeten of opfokken. Pater Piet Heerkens berijmde het dilemma vanuit het standpunt van de moederkip in het gedicht ‘Nie kaokele!’ (1940) De kip klaagt dat haar eieren door de boer worden ‘uitgehaald’ voordat zij die kan uitbroeden:

De kiep lee d’r aaike
en kaokelt dan luid,
den boer is er bij en
hij graait naor den buit.

Zoo moeten we goed-doen
mar zonder geluid,
of den duuvel die haolt
al ons aaieren uit!

#85 Inzitten over ongelegde eieren

Betekenis:
Ook wel: je druk maken om ongelegde eieren. Je zorgen maken over dingen die nog moeten gebeuren of zaken die daar helemaal geen aanleiding toe geven.

#86 Een ei is een ei

Betekenis:
Genoeg is genoeg, wees tevreden met wat je hebt.

#87 Een kus zonder baard is een ei zonder zout

Betekenis:
Het is beter als de man in een relatie iets ouder is dan de vrouw. Ook wel: je moet nooit te jong trouwen.

#88 Hij komt met zout als het ei op is

Betekenis:
Hij komt te laat met zijn hulp.

#89 Tel de kuikens niet voor zij uit het ei gekropen zijn

Betekenis:
Reken je niet te snel rijk.

#90 Kwaad ei, kwaad kuiken

Betekenis:
Kinderen nemen (slecht) gedrag van hun ouders over.

#91 Hij legt ’t ei in andermans nest, net als de koekoek

Betekenis:
Overspel plegen.

#92 Niet alles kunnen hebben in een ei

Betekenis:
Niet al te hoge verwachtingen koesteren.

#93 Een bij in de maand mei is zo goed als een ei

Betekenis:
In een warme meimaand brengen de bijen veel honing naar de korf. Dat is goed voor de zaken.

#94 Een goed ei zetten

Betekenis:
Een meisje flink zoenen.

#95 Hij blijft op zijn eieren zitten

Betekenis:
Zijn geld niet uitgeven.

#96 Ongelegde eieren zijn onzekere kuikens

Betekenis:
Dat is een onzekere zaak.

#97 Ongelegde eieren zijn moeilijk te tellen

Betekenis:
Je kunt er niet altijd van uitgaan dat beloftes ook nagekomen worden.

#98 Nog een eitje in de ketel hebben

Betekenis:
Nog iets achter de hand hebben.

#99 Teveel eieren onder iemand leggen

Betekenis:
Iemand – vooral kinderen – met overbezorgdheid behandelen.

#100 Wel eieren eten, ook al heb je geen kippen

Betekenis:
Seksueel aan je trekken komen, ook al ben je niet getrouwd/heb je geen relatie (vroeger: naar de hoeren gaan).

#101 De stoutste wezels zuipen de beste eieren

Betekenis:
De grootste durvers krijgen wat ze willen.

#102 Nooit vindt de hen een schoner ei dan dat het welk zij zelve lei

Betekenis:
Iedereen denkt dat zijn eigen kind het mooiste is.

#103 De eieren laten schrikken

Betekenis:
De eieren snel na het koken in koud water leggen om het kookproces te stoppen. Zie ook: drie redenen om je eieren altijd te laten schrikken.

#104 Sla de eieren in de pan, dan komen er ook geen kwade kuikens van

Betekenis:
Een kwalijke ontwikkeling moet je meteen de kop indrukken.

#105 Uit gebraden eieren komen zelden kuikens

Betekenis:
Hecht geen geloof aan onwaarschijnlijke beweringen.

#106 In een ei leven

Betekenis:
Jezelf afsluiten van de buitenwereld.

#107 Niet uit een ei komen

Betekenis:
Niet achterlijk zijn, niet in je eigen wereldje leven. Weten wat er om je heen gebeurt.

#108 Eén ei is geen ei, twee ei is een half ei en drie ei is een paasei

Betekenis:
Eén is niet genoeg, twee is beter, drie is goed.

Herkomst:
Hier vind je een link met het spreekwoord al het goede komt in drieën. Waarbij drie verwijst naar de heilige drie-eenheid: de vader, de zoon en de heilige geest. 

#109 In mei leggen alle vogels een ei

Betekenis:
Weerspreuk die aangeeft dat in mei het broedseizoen begint.

#110 Hij is de baas in het kippenhok als de haan er niet is

Betekenis:
Hij heeft helemaal niets te vertellen.

#111 Hij kwam juist op het kippen

Betekenis:
Hij kwam op het goede moment.

#112 Als een trotse haan lopen

Betekenis:
Verwaand zijn.

#113 Hij is een vreemde haan op het erf

Betekenis:
Hij is een indringer.

#114 Als de vos de passie preekt, boer let op je kippen

Betekenis:
Vertrouw nooit een notoire leugenaar. Als een sluw persoon mooie praatjes verkoopt, voert hij wat in zijn schild.

#115 Een goede haan is niet vet

Betekenis:
Je kunt maar beter niet te dik zijn. Een hard werkend persoon krijgt namelijk de mogelijkheid niet om een lui leventje te leiden.

#116 Hij slaat eronder als Malle Jan onder de kippen

Betekenis:
Hij gaat onbezonnen te werk.

#117 Hij is te dom om een kuiken te pluimen

Betekenis:
Hij is heel erg dom.

Herkomst:
Aan de pluimen van kuikentjes kun je zien welk geslacht het dier heeft.

#118 Met de hennen op het rek en met de haan er weer af

Betekenis:
’s Avonds vroeg naar bed en ’s morgens op tijd weer op.

#119 Hij heeft het zo druk als een kip met Pasen

Betekenis:
Hij heeft het heel erg druk.

#120 Je kiplekker voelen

Betekenis:
Je heel goed voelen

#121 De haan is de baas als de hen niet thuis is

Betekenis:
De man lijkt misschien wel de baas in huis, maar eigenlijk heeft de vrouw het voor het zeggen.

#122 Ergens kippenvel van krijgen

Betekenis:
Van schrik of door kou trekt de huid samen, waardoor bultjes ontstaan. Deze huid ziet er dan uit als kippenvel.

#123 Kippen zorgen dat de hanen kraaien

Betekenis:
Vrouwen sporen de mannen aan.

#124 met hem is het goed kippen stelen

Betekenis:
Hij is betrouwbaar, gewiekst en prettig in de samenwerking.

#125 Dat is kippetjespraat, hanen lachen erom

Betekenis:
Onzinnig geklets.

#126 Achteraf kakelen de kippen

Betekenis:
Achteraf kritiek geven is altijd makkelijk.

#127 Wanneer een boer kip eet, is óf de boer óf de kip ziek

Betekenis:
Kip was vroeger een luxe. Uit zuinigheid slachtte een boer nooit een kip die nog aan de leg was, of er moest iets bijzonders aan de hand zijn.

#128 Zij greep het ei van de kip, en liet het ei van de gans liggen.

Betekenis:
Ze pakte een klein voordeeltje, maar had – als ze goed had opgelet – een veel groter voordeel kunnen behalen.

#129 Kijken als een kip naar onweer

Betekenis:
Verbaasd zijn.

#130 De kip haar veren scheren

Betekenis:
Weinig geld hebben.

#131 De kip verloten

Betekenis:
Ergens de brui aan geven.

#132 De aangepikte kip zijn

Betekenis:
De schuld van iets krijgen.

#133 Een blinde kip vindt ook wel eens een graankorrel

Betekenis:
Zelfs een dom of zeer onbekwaam iemand doet weleens iets goed of heeft een meevaller.

#134 Dat is niet meer dan kippenvoer

Betekenis:
Dat is niet belangrijk.

#135 Waar een kip scharrelt, moet zij ook pikken

Betekenis:
Waar men werkt, moet men ook de kost krijgen.

Herkomst:
Vroeger kreeg je vaak kost en inwoning als je ergens ging werken.

#136 Daar zitten de kippen met hun gat naar de winkel

Betekenis:
Daar kunnen eieren tegen winkelwaar geruild worden.

#137 De kip gaat de staart uit

Betekenis:
Het kritieke moment is daar: nu valt de beslissing.

#138 Een goede kip legt ’s morgens

Betekenis:
Je hoort ’s morgens naar het toilet te gaan.

#139 Je zou er de kippen van naar bed doen en zelf op de hoord gaan zitten

Betekenis:
Verontwaardigde uitroep wanneer iemand iets geks heeft gedaan. Hoord is een lattenraam waarop kippen slapen, maar ook het lattenraam dat vroeger onder de strozak in het bed lag.

#140 Je moet een kip niet in de staart plukken, dan is het mooie eraf

Betekenis:
Je moet niet meer vragen dan er al is toegezegd.

#141 Weten waar de kip haar nest heeft

Betekenis:
De oplossing voor iets gevonden hebben; het fijne van iets weten.

#142 Door kippen en kinderen ontstaan de moeilijkheden

Betekenis:
Burenruzies komen vaak door kippen (hanen) of kinderen.

#143 Met jonge kippen en oude koeien, zal het kapitaal wel groeien

Betekenis:
Een goed gerund bedrijf is een succes. Jonge kippen leggen eieren en koeien geven lang melk.

#144 Alle kuikens worden geen kippen

Betekenis:
Niet iedereen groeit uit tot wat men van hem of haar verwacht.

#145 “We zullen maar beginnen”, zei de vos tegen de kippen, en hij had de haan al naar binnen

Betekenis:
Inhalig zijn

#146 Als de vos oud wordt, dansen de kippen op zijn rug

Betekenis:
Als je ouder wordt verlies je vaak gezag.

#147 Blijven zolang de kip broedt

Betekenis:
Niet zo lang blijven (de broedtijd van een kip is 21 dagen).

#148 Het kippengat is dichtgevroren

Betekenis:
De eieren zijn schaars. Iets is moeilijk verkrijgbaar.

#149 Hij is zo fijn als gemalen kippenstront

Betekenis:
Hij doet zich vroom voor, maar is in werkelijkheid helemaal niet zo braaf.

#150 Een kippenkooi open laten staan

Betekenis:
Een wind laten.

#151 “De wereld is een kippenhok”, zei Jan Hen. “De bovenste beschijten de onderste”

Betekenis:
De eenvoudige/arme mensen zijn altijd het kind van de rekening; hebben het altijd het zwaarst.

#152 De knuppel in het hoenderhok gooien

Betekenis:
Iets zeggen of doen dat veel opschudding veroorzaakt.

#153 Zo fris als een hoentje zijn

Betekenis:
Wakker, fris en fit zijn. Gezond en levenslustig. Een hoentje is zowel een kleine watervogel als een jonge kip.

#154 Het is in het huis een groot verdriet, als het hennetje kraait en het haantje niet

Betekenis:
Als in een huwelijk/relatie de vrouw overheersender is dan de man, loopt het vaak fout af.

#155 Slapende vossen vangen geen hennen

Betekenis:
Je bereikt niets als je er geen moeite voor wil doen.

#156 De haan kraait het hardst op zijn eigen mesthoop

Betekenis:
Op je eigen terrein ben je vaak het moedigst, durf je wel iets aan te halen. Er wordt ook wel gezegd: ‘een haan is stout op zijn eigen dam’.

#157 Magere hanen kraaien het hardst

Betekenis:
Arme of onbeduidende mensen stellen vaak de hoogste eisen.

#158 Kakelen is geen kunst, maar eieren leggen wel

Betekenis:
Makkelijker gezegd dan gedaan.

#159 Het is heel wat eten aan dat ei

Betekenis:
Dat is een hele klus.

#160 Er is geen kip zo kaal of er zit nog een veer aan

Betekenis:
Zelfs als je denkt dat iemand niets meer heeft, valt er nog wel iets te halen.

Foto: Hannah Tasker via Unsplash. Bronnen: Onze Taal, Taaldacht, Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren, Willem Wever, Cubra, Voeding Online, Ensie.

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren


Related Posts

Wat is een broodje banjo? (en waarom heet het zo?)

Wat is een broodje banjo? (en waarom heet het zo?)

De term broodje banjo zal niet iedereen even bekend in de oren klinken. Maar het is voor Britse soldaten al een favoriete lekkernij sinds WOII. Wat is een broodje banjo precies en waarom heet het zo?

Zó krijg je de dooier mooi in het midden van je gekookte ei

Zó krijg je de dooier mooi in het midden van je gekookte ei

Een ei koken kan (bijna) iedereen. Maar maak je gevulde eieren, dan wil je dat de dooier mooi in het midden zit. Hoe krijg je dat voor elkaar?



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *